Cultureel erfgoed in België

Unesco zet zich in voor de bescherming van cultureel erfgoed in al zijn vormen: onroerend erfgoed, immaterieel erfgoed en documentair erfgoed.

Werelderfgoed

De Werelderfgoedconventie van 1972 betracht cultureel en natuurlijk erfgoed dat van unieke en universele waarde is voor de mensheid, te bewaren en te ontsluiten voor toekomstige generaties.

Meer dan 190 lidstaten hebben deze Conventie ondertekend. België is sinds 1996 ook partij bij het Werelderfgoedverdrag. Zowel cultureel als natuurlijk erfgoed, als erfgoed dat daarvan een gecombineerde vorm is, kan voor de Werelderfgoedlijst worden voorgedragen.

België telt in totaal 13 inschrijvingen op de Werelderfgoedlijst:

Immaterieel cultureel erfgoed

De Unesco Conventie voor de borging van het immaterieel cultureel erfgoed van 2003 wil immaterieel cultureel erfgoed levend houden en koesteren. Dit 'levend erfgoed' is een bron en uiting van culturele identiteit en diversiteit.

Immaterieel cultureel erfgoed bestaat in allerlei vormen, zoals mondelinge overleveringen, muziek en dans, rituelen, feestelijke evenementen, sociale praktijken, kennis en toepassingen in verband met de natuur en het universum, of de vaardigheden van ambachten.

Meer dan 170 lidstaten zijn partij bij de Unesco Conventie voor de borging van het immaterieel cultureel erfgoed. Ook België is sinds 2006 heeft dit verdrag geratificeerd. Landen die toetreden tot de Conventie, engageren zich om het immaterieel cultureel erfgoed op hun grondgebied te inventariseren en met passende maatregelen te helpen beschermen. Dat is een opstap naar het borgen van het immaterieel cultureel erfgoed. Daarbij streeft de Conventie naar respect voor dit erfgoed van gemeenschappen, groepen en individuen. Verder wil de Conventie op lokaal, nationaal en internationaal niveau een verhoogd bewustzijn stimuleren voor het belang van het erfgoed. Ten slotte genereert zij internationale samenwerking en begeleiding.

In België zijn er meerdere inventarissen van immaterieel cultureel erfgoed en meer bepaald voor Vlaanderen, voor Wallonië-Brussel, voor de Duitstalige Gemeenschap en voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Op basis van die inventarissen kan ons land nominaties voordragen voor één van de drie internationale erkenningslijsten die Unesco in het kader van de Conventie opstelt.

De eerste is de Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid die streeft naar meer bekendheid en bewustwording van het belang van immaterieel cultureel erfgoed. Deze lijst is een instrument om dit waardevolle erfgoed te vrijwaren. De lijst wil de wereldwijde culturele diversiteit en de menselijke creativiteit weerspiegelen. Voor België zijn de volgende elementen ingeschreven op de lijst:

De Lijst van het immaterieel cultureel erfgoed dat dringend borging nodig heeft is de tweede lijst in het kader van de Conventie van 2003. Op deze lijst staan elementen die volgens hun erfgoedgemeenschap en de verdragsstaten dringende maatregelen vereisen om duurzaam levend te worden gehouden. Door een element op deze lijst in te schrijven, moet het voor de betrokken landen en elementen eenvoudiger worden om internationale hulp en samenwerking te vinden, alsook om de nodige borgingsmaatregelen te treffen. België heeft geen elementen op deze lijst.

De derde lijst, het Register van voorbeeldpraktijen, omvat programma’s, projecten en activiteiten die op de beste manier de principes en doelstellingen van de Conventie weergeven. Met dit register worden goede borgingsmaatregelen in de kijker gezet om erfgoedgemeenschappen, experten en lidstaten te inspireren voor de borging van hun immaterieel cultureel erfgoed. Voor België zijn de volgende voorbeeldpraktijen opgenomen in het register:


Naast de lijsten is er nog veel méér activiteit en dynamiek rond de Conventie 2013. In de preambule van de Conventie wordt het belang van immaterieel erfgoed geduid als bron van culturele diversiteit en als een waarborg voor duurzame ontwikkeling. Het is een beleidsinstrument dat sterk inzet op internationale solidariteit en samenwerking, op dialoog en capaciteitsopbouw. Het aanzetten van mensen (immaterieel erfgoedgemeenschappen, groepen en individuen) die het levende erfgoed dagdagelijks in de praktijk brengen, blijven heruitvinden en doorgeven is een uitdaging in de snel veranderende wereld om ons heen.

Documentair erfgoed (Memory of the World)

Het ‘Geheugen van de Wereld’ (‘Memory of the World’) programma stimuleert sinds 1992 het behoud, de toegankelijkheid en het bewustzijn van documentair erfgoed. Documentair erfgoed is voortdurend in gevaar door natuurlijke dreigingen en de tand des tijds, maar ook door nalatigheid en opzettelijke vernietiging door de mens zelf. Papier vergaat, computers crashen, documenten worden opzettelijk vernietigd bij conflicten, enz. Documentair erfgoed als geheugen van mens en wereld is echter onmisbaar om het verleden te bewaren, het heden te begrijpen en de toekomst te sturen.

Het UNESCO Memory of the World Register bevat documentair erfgoed dat van uitzonderlijke betekenis is voor de mensheid.De documenten moeten aan verschillende criteria voldoen, zoals authenticiteit en onvervangbaarheid.

Voor België zijn de volgende elementen in het register opgenomen:

Regionale en nationale MoW-comités ondersteunen het ‘Memory of the World’-programma.